1961 | Kunstenaar Frederik Garrels (1919-2001) ontwerpt muurschilderingen voor Home Kindervreugd in Sint-Idesbald

Tussen 1936 en 1942 volgde Frederik, alias Fred, Garrels een opleiding tekenen en schilderen aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten in Antwerpen. In diezelfde periode nam hij ook deel aan een leergang publiciteit en lettertekenen (decoratief tekenen), waarbij hij in het laatste jaar van de opleiding de eerste plaats behaalde. Van 1942 tot 1945 studeerde hij, na het afleggen van een toelatingsexamen, aan het Nationaal Hoger Instituut, waar hij figuurschilderen volgde bij kunstschilder Isidore Opsomer.
Na zijn studies combineerde Garrels een zelfstandige praktijk met lesopdrachten. Zo gaf hij les aan de Stedelijke Technische Normaalleergangen (1961–1965), aan de Stedelijke Beroepsleergangen voor Haartooi, Schoonheidszorgen en Kleding (1963–1965) en aan de Stedelijke Nijverheidsschool (1967), alle gevestigd in Antwerpen. Vanaf 1 oktober 1970 werkte hij voltijds als leraar bijzondere vakken aan het Stedelijk Instituut voor Sierkunsten en Ambachten (SISA).
Tijdens zijn carrière voerde Garrels diverse opdrachten uit voor Kindervreugd, een Antwerpse vereniging die voortkwam uit het stedelijk onderwijs en zich richtte op aangename en nuttige vrijetijdsbesteding en vakantiewerking voor kinderen. In 1961 opende deze vereniging in Sint-Idesbald, een deelgemeente van Koksijde, een eigen vakantiecentrum aan zee: het Home Kindervreugd, ook gekend onder de naam Home Mathilde Schroyens. Het complex was genoemd naar Mathilde Schroyens, socialistisch schepen van Onderwijs in Antwerpen van 1953 tot 1976 en toenmalig voorzitter van Kindervreugd, en later – van 1977 tot 1982 – de eerste vrouwelijke burgemeester van de stad. Het home werd in januari 1962 in gebruik genomen en bood, tot de sluiting in juni 2014, onderdak aan zeeklassen en vakanties voor duizenden Antwerpse kinderen.
Garrels ontwierp twee buitenmuurschilderingen voor dit vakantiecentrum. Op de voorontwerpen is te zien hoe hij de afmetingen bepaalde door de stenen van de muur te tellen. De schetsen zijn uitgevoerd in potlood op calqueerpapier en wijken alleen in kleurgebruik af van de uiteindelijke muurschilderingen. Op afzonderlijke blaadjes calqueerpapier maakte hij in Oost-Indische inkt verdere gedetailleerde berekeningen.
Het ontwerp met de figuurtjes (23,1 cm breed en 18,5 cm hoog), door Garrels op het voorontwerp omschreven als ‘ventjes grote muur St. Idesbald’ en in latere berekeningen als ‘Wand Kindervreugd’, doet denken aan puzzelstukjes die in elkaar passen, maar ook aan een ketting van papieren poppetjes zoals men die uit papier knipt. Het straalt verbondenheid uit: kleurrijk en speels. De schildering was bedoeld voor een grotendeels blinde zijgevel van de hoofdvleugel (‘blok 3’) van de vakantiekolonie, langs de Veurnelaan in Sint-Idesbald.
Op het voorontwerp van wat Garrels in zijn berekeningen ‘Wand zeemeermin’ noemt – een bootje en een zeemeermin op woelige baren (20 cm breed en 8,1 cm hoog) – noteerde hij kleuraanduidingen. De stenen die de golven vormen werden aangeduid in wit, citroengeel of oranje, wat aansluit bij de uitvoering. Ook de zeemeermin werd volgens het ontwerp gerealiseerd: de staart in oker, het hoofd en de torso in wit. De romp van het bootje is half scharlakenrood en half karmijnrood, en de vlag is wit. Op het ontwerp is de mast nog aangeduid als scharlakenrood, maar in de uitvoering koos Garrels uiteindelijk voor karmijnrood. Deze muurschildering was bedoeld voor een deel van de voorgevel van het home (‘blok 2’), naast de toenmalige parking, eveneens gelegen aan de Veurnelaan.
Bij het eerdergenoemde ontwerp met de figuurtjes maakte hij een afzonderlijk lijstje met mogelijke kleurencombinaties, waarbij hij sommige kleuren illustreerde met een likje verf. Op het lijstje vermeldde hij wit, citroengeel, chroomgeel, okergeel, oranje, Saturnrot (metaalkleurig rood), scharlaken en geraniumlak, telkens met bijbehorende nummers die naar specifieke figuurtjes in het voorontwerp verwijzen. Op het voorontwerp zelf kreeg elk figuurtje een corresponderend nummer. Door beide documenten samen te leggen, is te zien hoe Garrels tot een kleurencombinatie kwam. Karmozijn stond aanvankelijk ook op de lijst, maar werd doorgestreept. In de uiteindelijke uitvoering werd een breder kleurenpalet gebruikt, met ook groen, blauw en paars.
Er bestaan enkele documentaire foto’s waarop de nieuwe schilderingen op de gevels te zien zijn. Het home was nog in aanbouw, wat op een van de foto’s blijkt uit de stapels plavuizen op de voorgrond die nog moesten worden gelegd. Op die foto is de muurschildering ‘Kindervreugd’ duidelijk zichtbaar en op de achtergrond, in de verte, de muurschildering ‘Zeemeermin’. De foto’s dateren vrijwel zeker uit 1961. Helaas zijn er geen beelden bewaard waarop Garrels zelf aan het werk is. Uit andere projecten – waarvan wél uitvoeringsfoto’s bestaan – weten we dat hij meestal een witte stofjas droeg en met vaste hand details en verfijningen op het schilderwerk aanbracht met verfpot en borstel.
Garrels werkte in een herkenbare, gestileerde en deels geabstraheerde stijl, met vlakke composities, duidelijke geometrische vormen en sprekende hoofdkleuren.
Naast zijn werk voor Kindervreugd realiseerde Garrels opdrachten voor het Antwerpse stedelijke onderwijs en voor particulieren, zoals geboorte- en nieuwjaarskaartjes en reclameopdrachten, variërend van folders en advertenties tot affiches. Hij verzorgde ook omslagen en illustraties voor lees- en lesboekjes van uitgeverij De Sikkel en voor publicaties van Manteau. Daarnaast ontwierp hij juwelen. Een van zijn ontwerpen – Luna, een verwijzing naar de maanlanding – werd in 1970 tentoongesteld in het Belgische paviljoen op de Wereldtentoonstelling in Osaka, Japan.